ویولن ساز زهی و آرشه‌ای است. این ساز کوچک‌ترین عضو سازهای زهی-آرشه‌ای است.  برای نواختن معمولاً روی شانه چپ قرار می‌گیرد و با آرشه که در دست راست نوازنده‌است نواخته می‌شود.  کوک سیم‌های ویولن از زیر به بم به ترتیب: می (سیم اول)، لا (سیم دوم)، ر (سیم سوم)، 0

ویولن ساز زهی و آرشه‌ای است. این ساز کوچک‌ترین عضو سازهای زهی-آرشه‌ای است. برای نواختن معمولاً روی شانه چپ قرار می‌گیرد و با آرشه که در دست راست نوازنده‌است نواخته می‌شود. کوک سیم‌های ویولن از زیر به بم به ترتیب: می (سیم اول)، لا (سیم دوم)، ر (سیم سوم)،

سنتور در سال‌های پایانی عصر قاجار، سازی تقریباً فراموش شده و رو به نابودی بود. سازهای اصلی، تار، تنبک و کمانچه بودند و دوره قاجار، در واقع «عصر تار» بود. شمار کمی سنتور می‌نواختند و شمار کمتری نیز سنتور می‌ساختند و می‌آموختند. گمان این است که سنتور از ایرا 0

سنتور در سال‌های پایانی عصر قاجار، سازی تقریباً فراموش شده و رو به نابودی بود. سازهای اصلی، تار، تنبک و کمانچه بودند و دوره قاجار، در واقع «عصر تار» بود. شمار کمی سنتور می‌نواختند و شمار کمتری نیز سنتور می‌ساختند و می‌آموختند. گمان این است که سنتور از ایرا

سنتور در سال‌های پایانی عصر قاجار، سازی تقریباً فراموش شده و رو به نابودی بود. سازهای اصلی، تار، تنبک و کمانچه بودند و دوره قاجار، در واقع «عصر تار» بود. شمار کمی سنتور می‌نواختند و شمار کمتری نیز سنتور می‌ساختند و می‌آموختند.
گمان این است که سنتور از ایران به کشورهای دیگر راه یافته و نام‌های گوناگونی پیدا کرده‌است. سنتور با اندک تفاوتی در شکل ظاهر و با نام‌های گوناگون در شرق و باختر جهان وجود دارد. این ساز را در کشور چین یان کین، در اروپای شرقی دالسی مر، در انگلستان باتر فلای‌ها، در آلمان و
اتریش مک پر، در هندوستان سنتور، در کامبوج فی و در آمریکا زیتر می‌نامند که هر کدام دارای وجه تشابهاتی هستند. ساز سنتور در شماری از کشورها مانند ارمنستان و گرجستان نیز رایج هست. همچنین سنتورهای عراقی –هندی- مصری و ترکی که بعضی از آنها حدود ۳۶۰ سیم دارند.
این ساز به شکل ذوزنقه متساوی الساقین ساخته میشود و نوع رایج این ساز دارای ۷۲ سیم است که هر ۴سیم از روی یک خرک میگذرد و دارای ۱ کوک است و در واقع سنتور دارای ۱۸ خرک است که ۹ تای ان در سمت راست و ۹تای ان در سمت چپ قرار می گیرد.سیمهای این ساز توسط ۲ ترکه چوبی به صدا در می ایند که اصطلاحا ان را مضراب می نامند،ولی باید توجه داشت که سنتور جز سازهای زهی-مضرابی( زهی زخمهای محسوب نمی شود).
ساز سنتور پیشتر با ۱۲ وتر سیم بم و ۱۲ وتر سیم زیر ساخته می‌شد و سنتور ۱۲ خرکی نامیده می‌شد. امروزه سنتور ۱۰ خرک و سنتور ۱۱ خرک نیز ساخته می‌شود. سنتور ۹ خرک رایج‌ترین گونه سنتور است که پر استفاده‌ترین نوع آن سنتور «سُل کوک» است و نت‌های ردیف بر اساس آن نوشته شده‌اند. در سنتور ۹ خرک، چنانچه بر اساس راست کوک تنظیم شود، به ترتیب سیم‌ها از پایین بر مبنای می-فا-سل کوک می‌شوند و برای اجرای گروهی و ارکستر باره است.
سنتور کروماتیک

به خواست تکمیل فواصل کروماتیک میان اصوات و نیز به قصد تأمین اصوات بم، در حدود بیست سال اخیر دو گونه سنتور با شمار زیادتر خرک ساخته شده‌اند. سنتور کروماتیک با همان میدان آوای سنتور معمولی ولی دارای خرک‌ها و اصوات کروماتیک بیشتر است. میدان آوای سنتور کروماتیک بم یک فاصله پنجم بم‌تر از سنتور کروماتیک است و گسترش آن سه اکتاو و نیم است. در دو گونه سنتور کروماتیک، هر صوت بدست سه رشته سیم هم‌کوک حاصل می‌شود. به عبارت دیگر روی هر خرک سه سیم تکیه کرده‌است. از هر دو سنتور کروماتیک و کروماتیک بم استفاده‌های هم‌نوازی می‌شود و در کارهای جدید تکنوازی سنتورهای کروماتیک دیده می‌شود.
نوازندگی سنتور با دو چوب نازک که به آنها «مضراب» گفته می‌شود، انجام می‌شود. مضراب‌ها در گذشته بدون نمد بودند ولی اکنون بیش‌تر به مضراب‌ها نمد می‌چسبانند که باعث نرمتر شدن و کم زنگ‌تر شدن آوای سنتور می‌شود. در اکثر اوقات، نوازنده باید با هر یک از مضراب‌ها، نت متفاوتی را اجرا کند (به ویژه در برخی از چهارمضراب‌ها که بیش‌تر پایه قطعه با دست چپ و ملودی با دست راست اجرا می‌شود). به همین دلیل نوازندگی این ساز علاوه بر چابکی دست‌ها، به تمرکز ذهن نیز نیاز دارد که تنها با آزمون فراوان بدست می‌آید.
سنتور سازی است که اگر نوازنده بر آن چیره شود، می‌تواند با آن کارهای زیبا و ماندگاری بیافریند. این ساز به خوبی توانایی تک نوازی و هم نوازی را دارا می‌باشد.
برابر نیمی از زندگانی آزمون سنتورنوازان، به کوک کردن آن می‌گذرد. چون کوبه‌های مداوم مضراب روی سیم‌ها و تأثیر گذاری نم و گرما روی چوب و سیم‌ها کوک را به هم می‌زند و ۷۲ سیم باید مرتب کوک یا هم خوان شود، از این رو سنتور، سازی شناخته می‌شود که همراه با زیبایی، بسیاری از پیامدهای پزشکی می‌تواند روی آوا و کوک آن تأثیر بگذارد و حتی نوازنده‌های ماهر را برای یک کوک دلخواه ناکام می‌گذارد.
مطلب:#هایده_یوسفی

تاریخچه تنبور:  بر پایه 3 مجسمه یافت شده در خرابه‌های شوش، تنبور دارای تاریخچه‌ای مربوط به حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد است. تنبور زمانی در انواع کاسه گلابی شکل رایج در ایران و سوریه ساخته می‌شده سپس از طریق ترکیه و یونان به باختر رفته و کاسه بیضی شکل آن در مصر 0

تاریخچه تنبور: بر پایه 3 مجسمه یافت شده در خرابه‌های شوش، تنبور دارای تاریخچه‌ای مربوط به حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد است. تنبور زمانی در انواع کاسه گلابی شکل رایج در ایران و سوریه ساخته می‌شده سپس از طریق ترکیه و یونان به باختر رفته و کاسه بیضی شکل آن در مصر

تاریخچه تنبور:

بر پایه 3 مجسمه یافت شده در خرابه‌های شوش، تنبور دارای تاریخچه‌ای مربوط به حدود ۱۵۰۰ پیش از میلاد است. تنبور زمانی در انواع کاسه گلابی شکل رایج در ایران و سوریه ساخته می‌شده سپس از طریق ترکیه و یونان به باختر رفته و کاسه بیضی شکل آن در مصر نواخته شده‌است.

از تنبور به سه‌تار باستانی ایرانیان تعبیر شده‌است که در زمان ساسانیان، خسرو پرویز و قبل از آن هم به کار نواختن می‌آمده.
تنبور ساز نوازندگانی ایرانیان محسوب می‌شده و ابن خردادبه آوازخوانی مردم ری و طبرستان و دیلم را با تنبورها درست شمرده است.

امروزه تنبور در سرتاسر ایران رواج دارد اما کانون اصلی این ساز استان‌های کرمانشاه و کردستان و نواحی شمالی لرستان است. این ساز در این مناطق با نام‌های تَمیُرَه، تَمیرَه، تموره و تمور شناخته می‌شود.

در منطقه‌ای کرد نشین ترکیه به نام دیار بکر نوعی از تنبور موسوم به باقلما با کاسه‌ای بزرگ و 5 تار و حدود 20 دستان رایج است که با مضراب نواخته می‌شود.

قسمت‌های مختلف تنبور:

کاسه: همان قسمت پایین تنبور که خود دارای اشکال مختلفی است که بستگی به منطقه و سازنده خود دارد. کاسهٔ این ساز را عموماً از چوب توت می‌سازند که انتخاب نوع چوب، یعنی اینکه از چه جنس توتی باشد خود دارای نکاتی است.دسته: قسمت انتهایی تنبور که به کاسه متصل است که در صدا تاثیر زیادی دارد.

صفحه: قسمت روی کاسه که دارای بافت ظریف می باشد، صفحة نازکی است از چوب درخت گردو که بر روی دهانه کاسه قرار می‌گیرد و در وسط و یا در کنار صفحه حدود 7 تا 12 سوراخِ 2 تا 3 میلیمتری دارد تا موجب نرمی صدای تنبور شود. سوراخ روی صفحه بر صدای تنبور تا ثیر بسزایی دارد.دستان: 13 تا 14 دستان در تنبور وجود دارد که در محل‌های معیّن بر دسته بسته می‌شوند. به نظر اغلب نوازندگان مشهور، محل دستان‌ها ثابت است اما برخی نیز معتقدند که جای تعدادی از این دستانها متغیر است.خرک: خرک، قطعه چوبی کوچک و محکم از درخت شمشاد و گردوست که سیم به آن وصل می‌شود و روی صفحه سیم‌گیر قرار می‌گیرد. در برخی از سازهای جدید سیم‌گیر کار خرک را می‌کند.سیم گیر: به قسمت انتهایی کاسه وصل است و سیم را به آن وصل می‌کنند. سیم گیر از جنس استخوان یا چوب بوده در انتهای صفحه قرار دارد که تارها را بدان گره می‌زنند و تا انتهای دسته می‌کشند. در برخی از تنبورهای جدید، خرک کار سیم‌گیر را انجام می دهد.گوشی: همان قطعات بالای تنبور را گوشی میگویند و از آن برای کوک کردن استفاده می‌کنند. دو تا سه گوشی (در تنبورهای نامتعارف تا پنج گوشی) از چوب بید وجود دارد. تنبور لانه کوک (جعبه گوشی‌ها) ندارد و گوشی‌هایش مستقیماً در سوراخهای ایجاد شده در انتهای دسته فرو می روند.سیم گیر بالا: برجستگی پایین گوشی را می گویند که دارای شیارهایی است. شیطانک ، که قطعه چوب یا استخوانی است با دو سه شیار که تارها از روی آن عبور داده شده به گوشی گره می‌خورند. شیطانک در حدود 15 سانتیمتری ابتدای دسته تعبیه می‌شود.پرده: نخ نازکی است که روی دسته بسته شده و فاصله هر دو دستان را یک پرده می‌گویند. تنبور از قدیم دارای 2 سیم بوده که اکنون آن را از 2 سیم به یک سیم ارت
قاء داده‌اند.سیم: دو یا سه سیم، که سیم بالایی معمولاً جفتی است. این سیم‌ها از یک سو به سیم‌گیر و از سوی دیگر پس از عبور از روی خرک و شیطانک در انتهای دسته به دور گوشی‌ها پیچیده می‌شوند.

تاریخچه عود یا بربط  عود در قدیم  در فرهنگ قدیمی سومر عود یک آلت شناخته شده نبود. نیاز به چنین سازی در حقیقت به دوره آکاد برمی­گردد. سازی که توسط شاه شجاع استفاده میشد سازی جدید بود که (گودی) نامیده میشد. نامی که احتمالاً از زبان عربی استخراج شده است. مردم 0

تاریخچه عود یا بربط عود در قدیم در فرهنگ قدیمی سومر عود یک آلت شناخته شده نبود. نیاز به چنین سازی در حقیقت به دوره آکاد برمی­گردد. سازی که توسط شاه شجاع استفاده میشد سازی جدید بود که (گودی) نامیده میشد. نامی که احتمالاً از زبان عربی استخراج شده است. مردم

تاریخچه عود یا بربط

عود در قدیم

در فرهنگ قدیمی سومر عود یک آلت شناخته شده نبود. نیاز به چنین سازی در حقیقت به دوره آکاد برمی­گردد. سازی که توسط شاه شجاع استفاده میشد سازی جدید بود که (گودی) نامیده میشد. نامی که احتمالاً از زبان عربی استخراج شده است. مردمی که در آن دوره زندگی می­کردند معتقد بودند که این ساز توسط قبایل کوچ­نشین اختراع شده است زیرا سبک بوده و به راحتی حمل می­شده. به عقیده اسطودور این ساز باید از قفقاز آورده شده باشد. برعکس اسومیر بر اساس عکس از یک زن که در حال نواختن عود بود این نظریه را مطرح کرد که این ساز توسط نواحی غربی ساخته شده است ولی در بین تمام مجسمه­های موجود مربوط به عصر برنز در سوریه هیچ کدام شخصی را که موسیقدان باشد را نشان نمی­دهد.

امروزه توجه به دوره اسلامی معطوف می­باشد. بر طبق یافته­های انیس اسپایک که در سال 1972 مطرح گردید طرح­هایی که عود را نشان می­دهند به طور معمول در روی ظرفهای گلی یافت شده در حفاریهای شوش موجود می­باشد.

نوعی از عود با بدنه بیضی شکل موجود می­باشد که به نظر می­رسد توسط یک فرد خاص مانند یک ساحر نواخته می­شده است. ساختار این عود توسط ایخمان در سال 1988 بدست آمده است. این نوع عود در کناره­هایش سوراخ نداشته و کاسه آن بیضی شکل بوده است. نوعی عود کاسه­ای گرد در لرستان وجود دارد که از برنز ساخته شده است. این نوع عود را می­توان در یک نمایش عروسکی مربوط به دوره پارتیان نیز دید و بر طبق فرهنگ سوپوتامیا مشابه این عود را می­توان در مصر دید. این ساز از زمان امپراتوری جدید دیده شده است. دالتون در کتاب گنجینه و اکسوس و فارمر نیز در کتاب خود از ظرفی نقره­ای که تصویر دو نوازنده عود در پشت آن حک شده است صحبت کرده­اند. این نوازنده عود را به گونه­ای گرفته است که دسته آن روبه پائین است. این شیوه گرفتن عود از زمان سلیوسیدها رایج بوده است.

تاریخچه عود یا بربط

عود در دوره ساسانیان
عکسهای موجود در روی ظرفهای فلزی یافت شده از این دروه و همچنین شعرهای شاعران ایرانی بیانگر آن است که عود در آن زمان ساز رایجی بوده است و مشهورترین نوازنده آن نیز باربد بوده است. داستانهای زیادی درباره آن وجود دارد؛ گروهی فکرمی­کنند که واژه (بربط) (نام فارسی عود) برگرفته از نام باربد نوازنده دربار ساسانی است. ولی عده دیگر گمان می­کنند لغت (بربط) به معنای گردن مرغابی می­باشد. نظر آنها این است که اگر ما این ساز را در حالتی قرار دهیم که پشت آن قابل دیدن باشد می­توانیم تشابهی بین این ساز و گردن مرغابی را مشاهده کرد. در داستانهای باستانی ایران درباره خسروپرویز پادشاه ساسانی می­خوانیم که وی اسبی بنام شبدیز داشت که بسیار به علاقمند بود و وقتی مرد هیچکس جرات نداشت که به او بگوید که اسبش مرده است بنابراین باربد با کمک ساز خود و نواختن نغمه­ای غم­انگیز موضوع را به او فهماند و ناگهان فریاد کشید اسب من مرده است.

عود در دوره فرعونی مصری
از نقاشی­های به جای مانده برروی اهرام ثلاثه مصر می­توانیم به این نکته پی ببریم که مصریان دو نوع عود داشته­اند : 1- عود با دسته­ای کوتاه2- عود با دسته­ای بلند

عود با دسته­ای کوتاه
این نوع عود شبیه عودی است که در عصر حاضر در مصر نواخته می­شود. از کاسه­ای بیضی شکل ساخته شده و یک سیم نازک و دسته­ای کوتاه دارد و با یک مضراب چوبی نواخته می­شود.

عود با دسته­ای بلند
این عود بیشتر شبیه به سه تار بوده است. از کاسه­ای بیضی شکل تشکیل شده و دارای پرده بوده است و آن را مانند «ربک مصری» یا «تار ترکی» روی سینه یا سر قرار می­دادند و می­نواختند. این عود رایج­ترین سازی بوده که در مهمانی­ها و مراسم مذهبی نواخته می­شده است.

زریاب
ابوالحسن علی بن­­ نافع مشهور به زریاب از بزرگترین موسیقی­دانان ایرانی بود. او ملقب به زریاب بود و با عنوان مصری شناخته می­شد. او هنر موسیقی را در بغداد از معلمش اسحاق موصلی آموخت. وی به درجه استادی در نواختن عود و آهنگ­سازی دست یافته بود و ابداعاتی در زمینه­های مذکور داشت. یکی از ابداعات وی افزودن یک سیم دیگر به عود بود. عودهای آن زمان چهار سیم داشتند و زریاب آن را به پنج سیم تغییر داد. همچنین مضراب عود که چوبی بود را تغییر داد و در عوض مضرابی از ناخن عقاب ساخت، چنین تغییری باعث بهتر شدن صدای ساز گردید. دومین و سومین و چهارمین سیم عود نیز با نظر او از روده بچه شیر ساخته می­شد. وی اعتقاد داشت که چون روده شیر قوی­تر از دیگر حیوانات است صدای بهتری می­دهد
وی مؤسس اولین مدرسه موسیقی ایرانی در اسپانیا می­باشد. زریاب آموزش شاگردانش را به 3 مرحله تقسیم کرد : در مرحله اول به آنها ریتم آهنگها را می­آموخت. در مرحله دوم سلفژ را یاد می­داد و در سومین مرحله به آنها خواندن آواز را آموزش می­داد.
روشهای زریاب هنوز هم در هنرستانهای موسیقی غرب متداول است.

ساز شناسی پیانو   پیانو یکی از سازهای صفحه‌کلیددار و مشهورترین آن‌ها است. صدای پیانو در اثر برخورد چکش‌هایی با سیم‌های آن تولید می‌شود. این چکش‌ها در اثر فشرده‌شدن کلیدها (کلاویه‌ها)به حرکت در می‌آیند. سیم‌های پیانو به صفحه‌ای موسوم به «صفحهٔ صدا» متصل شده 0

ساز شناسی پیانو پیانو یکی از سازهای صفحه‌کلیددار و مشهورترین آن‌ها است. صدای پیانو در اثر برخورد چکش‌هایی با سیم‌های آن تولید می‌شود. این چکش‌ها در اثر فشرده‌شدن کلیدها (کلاویه‌ها)به حرکت در می‌آیند. سیم‌های پیانو به صفحه‌ای موسوم به «صفحهٔ صدا» متصل شده

ساز شناسی پیانو
 
پیانو یکی از سازهای صفحه‌کلیددار و مشهورترین آن‌ها است. صدای پیانو در اثر برخورد چکش‌هایی با سیم‌های آن تولید می‌شود. این چکش‌ها در اثر فشرده‌شدن کلیدها (کلاویه‌ها)به حرکت در می‌آیند. سیم‌های پیانو به صفحه‌ای موسوم به «صفحهٔ صدا» متصل شده‌اند که نقش تقویت‌کنندهٔ صدای آن‌ها را دارد.

پیانو به عنوان مادر سازها و کامل‌ترین ساز نیز شناخته می‌شود؛ علت نسبت دادن این لقب‌ها به این ساز آن است که پیانو قادر است محدودهٔ بسیار گسترده‌ای از اصوات را تولید کند در حالی که سایر سازهای اصیل موسیقی تنها بخشی از این محدودهٔصدا را تولید می‌کنند. پیانو در شکل فعلی‌اش بیش از هفت اکتاو دارد و قادر به تولید فرکانس‌هایی از حدود ۲۰ تا ۵۰۰۰ هرتز می‌باشد، در حالی که در مقام مقایسه ساز ویولن تنها قادر به تولید کمتر از چهار اکتاو و بهترین خواننده‌ها تنها قادر به خواندن کمتر از سه اکتاو صدا هستند.

تاریخچه

پیانو به شکل مدرن را بارتولومئو کریستوفوری در سال ۱۷۰۹ میلادی در شهر پادووای ایتالیا اختراع کرد. قبل از اختراع پیانو از سازی قدیمی‌تر به نام «هارپسیکورد» (Harpsichord)استفاده می‌شد. تفاوت عمده و مهمی که پیانو با سازهای مشابه قبل از خودش داشت آن بود که در سازهای مشابه قبلی، شدت صدای حاصل از فشرده‌شدن یک کلاویه، مستقل از شدت ضربهٔ واردشده بر کلید، مقداری ثابت بود، اما در پیانو نوازنده قادر بود با ملایم ضربه‌زدن به کلیدها صدایی نرم‌تر ایجاد کند، یا با ضربات محکم‌تر صدایی درشت‌تر با پیانو تولید کند. همین ویژگی باعث شد که به سرعت پیانو مورد توجه آهنگسازان قرن هجدهم میلادی قرار بگیرد.

نام‌گذاری

نام کامل ساز پیانو، پیانو فورته (Pianoforte) میباشد، که از دو قسمت پیانو به معنی ملایم و فورته به معنی قوی تشکیل شده‌است، و به خوبی منعکس کنندهٔ توانایی این ساز در تولید شدت‌های گوناگون می‌باشد.

پیانوهای اولیه ابعاد بزرگ، و شکل خاصی داشتند. آن‌چه که در اصطلاح به آن پیانوی بزرگ گفته می‌شود (و در ایران با نام نادرست پیانویرویال شناخته می‌شود) غالباً بیش از دو متر طول دارد و دارای در بزرگی‌است که برای هرچه‌بهترشدن صدای پیانو، معمولاً در هنگام نواختن ساز این در را در وضعیت نیمه‌باز توسط پایهٔ کوچکی ثابت می‌کنند. انواع دیگر پیانو با نام‌های پیانوی ایستاده یا دیواری Stand) یا( Upright پیانوی چهارگوش (Square) و غیره، ابعاد کوچک‌تری دارند و برای مصارف خانگی یا در اماکن عمومی طراحی شده‌اند.

نحوه صدادهی

چکش‌های پیانو به واسطهٔ مجموعه‌ای از اهرم‌های ظریف به کلیدهای پیانو متصل می‌شوند. به مجموعهٔ این اهرم‌ها و چکش‌ها عملگر یا Action پیانو گفته می‌شود. وظیفهٔ این مجوعه افزایش شتاب چکش‌ها در برخورد به سیم‌ها، و کنترل عکس‌العمل بازگشتی آن‌ها پس از برخورد به سیم است. معمولاً سر چکش‌ها توسط لایه‌ای از نمد یا الیاف مشابه طبیعی یا مصنوعی پوشانده می‌شود تا کیفیت صدای پیانو را بهبود ببخشد. کیفیت صدای پیانو متأثر از عوامل دیگری نظیر کیفیت صفحهٔ صدا و غیره نیز می‌باشد.

کلیدهای پیانو

۷ کلید سفید در هر اوکتاو پیانو برای ۷ نت دو ر می فا سل لا سی وجود دارد. علاوه بر این کلیدهای سفید کلیدهای سیاه‌رنگی هم بین بعضی از کلیدهای سفید وجود دارد. بین کلیدهای سفیدرنگ می و فا و نیز بین کلیدهای سفیدرنگ سی و دو کلید سیاه‌رنگ وجود ندارد.

هر کلید سیاه‌رنگ در پیانو در حکم نت دیز برای نت مربوط به کلید سفیدرنگ سمت چپ آن (یعنی آن کلید سیاه در سمت راست آن کلید سفید قرار دارد) و در حکم نت بمول برای نت مربوط به کلید سفیدرنگ سمت راست آن (یعنی آن کلید سیاه در سمت چپ آن کلید سفید قرار دارد) است.

انواع پیانو

پیانو دیواری (Vertical – Upright)
پیانو اسپینت
پیانو کنسول
پیانوی بزرگ

البته پیانوهای بسیار زیادی در گذشته رایج بوده‌اند. برای مثال پیانوهای گنجه‌ای، صرافی، میزی، میز منشی، دوطبقه و انواع دیگر. ولی امروزه دیگر آنها رواج ندارند و از پیانوهای پیشرفته تر استفاده می‌شود.

نحوه نواختن پیانو

پیانو توسط ضربه نوک انگشتان نواخته می‌شود. برای این کار دست را بلند کرده و سپس فرود آورده و با نوک انگشت مورد نظر ضربه می‌زنیم. مکانیسم پیانو تولید صدا می‌کند. بدلیل شکل مکانیسم پیانو یک پیانسیت می تواند همزمان تا ده نت را به صدا درآورد.

سه تار  پیشینه و معرفی چند مجسه گلی پیداشده در منطقه باستانی هفت تپه و معبد بزرگ "چغازنبیل" واقع در استان خوزستان، نوازنده ای را نشان می دهند که ساز او شباهت زیادی به سه تار امروزی دارد. این نقش های برجسته مربوط به 1500 سال پیش از میلاد مسیح، حکا 0

سه تار پیشینه و معرفی چند مجسه گلی پیداشده در منطقه باستانی هفت تپه و معبد بزرگ "چغازنبیل" واقع در استان خوزستان، نوازنده ای را نشان می دهند که ساز او شباهت زیادی به سه تار امروزی دارد. این نقش های برجسته مربوط به 1500 سال پیش از میلاد مسیح، حکا

سه تار


پیشینه و معرفی

چند مجسه گلی پیداشده در منطقه باستانی هفت تپه و معبد بزرگ "چغازنبیل" واقع در استان خوزستان، نوازنده ای را نشان می دهند که ساز او شباهت زیادی به سه تار امروزی دارد. این نقش های برجسته مربوط به 1500 سال پیش از میلاد مسیح، حکایت از رواج سازی به نام تنبور در آن روزگار می کنند.

نام سه تار در اشعار شاعران کهن خیلی زیاد به کار رفته است و حتی به "سه تای" باربد موسیقیدان نامدار حکومت ساسانی در پیش از اسلام اشاره می کنند. حکیم ابونصر فارابی نیز در حدود 940 میلادی با نگارش کتاب معروف اش به نام موسیقی الکبیر از سازی به نام تنبور نام می برد. وی با ذکر جزئیات این ساز و حتی نقاشی کردن شکل آن ها در کتابش، انواع تنبورهای رایج زمان خود را طبقه بندی کرده است. شکل ظاهری تنبورهای زمان فارابی با سه تار امروزی شباهت بسیار زیادی دارد و نشان می دهد سه تار از این سازها الگو برداری شده است.

تنبور که به نوعی جد سه تار محسوب می شود، از قدیم با استفاده از تمام انگشتان دست، نواخته می شد و همچنان به همان شیوه صدا می دهد.

اما سه تار تنها ساز ایرانی است که با ناخن انگشت اشاره نواخته می شود و نوازندگی آن به شکل و شیوه امروزی پیشینه زیادی ندارد. در نقاشی های کاخ چهلستون اصفهان متعلق به دوره حکومت صفویه، سازی شبیه به سه تار دیده می شود. ولی در مقایسه با سه تار امروزی، سیم های بیشتری دارد. شش عدد گوشی درنقاشی دوره صفوی نشان می دهد که این ساز شش سیمه بوده است.

سه تار، سازی از خانواده سازهای زهی مضرابی است. در قدیم چون سه عدد تار یا سیم یا زه داشت، به آن سه تار گفته اند. اما درعصر حاضر همه سه تارهای شناخته شده، دارای چهارسیم اند. می گویند سیم چهارم را درویشی به نام مشتاق علیشاه از اهالی کرمان در دوره زندیه بر آن افزود و چون قابلیت های نوازندگی ساز افزایش یافت، به سرعت در بین نوازندگان این ساز پذیرفته شد. گستره صدا دهی این ساز دو و نیم هنگام (octave) و حجم صدای آن بسیار کم است و کیفیت صدایش به گونه ای است که بیشتر نوازندگان در خلوت خویش بدان می پردازند. سه تارغالباً به عنوان ساز تکنواز نواخته می شود، ولی امروزه با وجود دستگاه های تقویت کننده امکان به کار گیری این ساز در گروه های مختلف وجود دارد.

 نمونه 1: نوازنده عهد باستان 2000 سال پیش از میلاد مسیح پیدا شده در منطقه شوش، استان خوزستان 

نمونه 1: نوازنده عهد باستان 2000 سال پیش از میلاد مسیح پیدا شده در منطقه شوش، استان خوزستان 

 نمونه 2: نوازنده تنبور عهد باستان مربوط به 1500 سال پیش از میلاد مسیح پیدا شده در منطقه هفت تپه استان خوزستان  

نمونه 2: نوازنده تنبور عهد باستان مربوط به 1500 سال پیش از میلاد مسیح پیدا شده در منطقه هفت تپه استان خوزستان 

نمونه 3: تنبور خراسانی از کتاب موسیقی الکبیر فارابی 

نمونه 3: تنبور خراسانی از کتاب موسیقی الکبیر فارابی 

نمونه 4: تنبور بغدادی از کتاب موسیقی الکبیر فارابی 

نمونه 4: تنبور بغدادی از کتاب موسیقی الکبیر فارابی 

نمونه 5: شیوه نواختن تنبور با پنج انگشت 

نمونه 5: شیوه نواختن تنبور با پنج انگشت 

نمونه 6: نوازنده دوره صفوی با سازی شبیه سه تار که شش سیم دارد 

نمونه 6: نوازنده دوره صفوی با سازی شبیه سه تار که شش سیم دارد 

نمونه 7: گستره صدا دهی سه تار 

نمونه 7: گستره صدا دهی سه تار 

نمونه 8: معمول ترین کوک سه تار 

نمونه 8: معمول ترین کوک سه تار 

 نمونه 9: کوک متداول دیگری برای  سه تار 

نمونه 9: کوک متداول دیگری برای سه تار 

 نمونه 10: کوک معروف به راست پنجگاه 

نمونه 10: کوک معروف به راست پنجگاه 

نمونه 11: کوکی مناسب شور لا در سه تار 

نمونه 11: کوکی مناسب شور لا در سه تار

ساختمان ساز

این ساز از یک کاسه کوچک و دسته ای بلند تشکیل می شود. سیم ها از یک طرف به سیم گیر در انتهای کاسه درگیرند و از طرف دیگر به انتهای دسته که سرپنجه نام دارد، متصل می شوند. در سر پنجه ساز، چهار عدد گوشی وجود دارد که به وسیله آن ها می توان سیم ها را کوک کرد. در الگوهای قدیمی سه تار، گوشی ها به صورت دو به دو عمود بر هم نصب می شوند ولی در الگوی جدید که به طرح استاد قنبری معروف است، همه گوشی ها در طرفین سرپنجه قرار می گیرند.

جنس کاسه معمولاً از چوب درخت توت یا شاه توت است. در مواردی هم از چوب گردو استفاده می کنند. ولی جنس دسته ساز همواره از چوب گردو است که بر روی آن، 25 عدد پرده از جنس روده تابیده و اخیراً نخ های مصنوعی نظیر نایلون بسته می شود تا به وسیله آن ها نوازنده بتواند روی سیم ها انگشت گذاری کند و نغمه ها به صدا درآیند. در شیوه نوین نوازندگی گاه تعداد پرده ها ممکن است تا 28 عدد افزایش یابد.

انتقال صدا از سیم های ساز به کاسه سه تار به واسطه چوب کوچکی به نام خرک صورت می گیرد. خرک از جنس چوب شمشاد است و لرزش های مربوط به سیم را از طریق صفحه نازک به داخل کاسه هدایت می کند. در نتیجه صداها پس از چند بار انعکاس و تشدید، بار دیگر از مسیر سوراخ های روی صفحه بیرون می آیند.

طول کاسه سه تار 22 تا 30 ، عرض آن 12 تا 18 و عمق کاسه بین 12 تا 16 سانتی متر است. دسته سه تار به ضخامت 3 تا 3/5 سانتی متر وطول آن 40 تا 48 سانتی متر می باشد و کل طول ساز یعنی دسته و کاسه، 76 تا 80 سانتی متر طول دارد. سیم های سه تار به ترتیب سیم سفید، سیم زرد، سیم واخوان و سیم بم نام دارند. سه تار کوک های بسیار متنوعی دارد که برخی از این کوک ها ویژه همین ساز هستند و معمولاً در تک نوازی مورد استفاده قرار می گیرند. کاسه سه تار در قدیم به صورت یک تکه از تنه درخت درست می شد. در این روش، تنه درخت از بیرون تراشیده و از درون خالی می شود که البته سازنده ساز در تهیه کاسه با تحمل زحمت و سختی بیشتری مواجه است. گذشته از صرف وقت و نیرو برای کندن و تراشیدن چوب، رعایت هماهنگی قطر کاسه در تمام قسمت ها مهم ترین مسئله ای است که سازنده باید در نظر داشته باشد.

در عصر حاضر با پیشرفت های فنی، گونه متفاوتی به نام روش ترکه ای بوجود آمده است. در روش جدید، تخته های چوب از درخت به ضخامت حدود 3 میلی متر مدتی در آب خیسانده می شوند و پس از حدود 24 ساعت آن ها را در قالب های مخصوص قرار می دهند و با حرارت زیاد در زمانی بسیار کوتاه می خشکانند. پس از خشک شدن قطعات قالب گیری شده، بر اساس الگویی از پیش تعیین شده، آنها را به هم می چسبانند و کاسه ساز شکل می گیرد.

پس از آن که کاسه آماده شد، دسته ساز را به آن وصل می کنند.

سه تار معمولاً در دو اندازه کاسه بزرگ و کاسه کوچک ساخته می شود. سه تارهای کاسه بزرگ به الگوی استاد مهدی کمالیان هم شهرت دارند. سه تارهای کاسه کوچک نیز گاه به الگوی استاد هاشمی شناخته می شوند. تفاوت این دو نوع کاسه معمولاً در جنس صدای ساز است. آنها که صدای بم دوست دارند، معمولاً سه تار کاسه بزرگ انتخاب می کنند و در مقابل علاقه مندان صداهای تیز و شفاف به سراغ سه تار های کاسه کوچک می روند. در روش ساخت ترکه ای، برخی سازندگان به زیبایی کاسه نیز توجه خاصی دارند و در نتیجه نمونه های بسیار جذابی تولید می کنند.

سازندگان معروف سه تار در یکصد سال اخیر عبارتند از: علی محمد خان صفایی (1318-1276) ، حاج طاهر، ابوالقاسم اعتمادی معروف به مفتح السلطان، نریمان آبنوسی، مختاری، عشقی، استاد فرج الله، ابواحسن صبا، حاج محمد کریم خان، سید جلال، جواد چاییچی، ناصر شیرازی، مهدی کمالیان، زاد خیل، مفاخری و رامین جزایری.

نمونه 1: نصب گوشی های سه تار با الگوی قدیم 

نمونه 1: نصب گوشی های سه تار با الگوی قدیم 

نمونه 2: الگوی جدید سرپنجه طراحی و ساخت استاد قنبری مهر 

نمونه 2: الگوی جدید سرپنجه طراحی و ساخت استاد قنبری مهر 

نمونه 3: سیم گیر سه تار 

نمونه 3: سیم گیر سه تار 

نمونه 4: روی دسته ساز 25 تا 28 پرده بسته می شود 

نمونه 4: روی دسته ساز 25 تا 28 پرده بسته می شود 

نمونه 5: محل قرار گرفتن خرک روی صفحه ساز 

نمونه 5: محل قرار گرفتن خرک روی صفحه ساز 

نمونه 6: کاسه سه تار به صورت یکپارچه 

نمونه 6: کاسه سه تار به صورت یکپارچه 

نمونه 7: ترکه اصلی در کاسه های امروزی 

نمونه 7: ترکه اصلی در کاسه های امروزی 

نمونه 8: ترکه های فرعی در کاسه های امروزی 

نمونه 8: ترکه های فرعی در کاسه های امروزی 

نمونه 9: نمای پشت کاسه ترکه ای 

نمونه 9: نمای پشت کاسه ترکه ای 

نمونه 10: نمای جلو از کاسه ترکه ای سه تار 

نمونه 10: نمای جلو از کاسه ترکه ای سه تار 

نمونه 11: محل اتصال کاسه به دسته سه تار 

نمونه 11: محل اتصال کاسه به دسته سه تار 

نمونه 12: طرح های زیبا روی کاسه سه تار کار استاد قنبری مهر 

نمونه 12: طرح های زیبا روی کاسه سه تار کار استاد قنبری مهر

نوازندگان و شیوه های نوازندگی

در قرن حاضر نواختن این ساز دچار تحولات زیادی شده است و هم اینک بیش از ده شیوه سه تار نوازی را داریم که هر یک بر گرفته از شیوه قدما و ترکیب آن با شیوه های دیگر از جمله سلایق شخصی است. این تفاوت نواختن ها در عمل با استفاده از تنوع مضراب زنی، موقعیت قرار گفتن دست مضراب زن بر روی صفحه ساز و نحوه پرده گرفتن توسط دست چپ حاصل می شود. عواملی همچون نواخت ملایم بر روی سیم ها، تک سیم نوازی، شلوغ نوازی، تنبوری نوازی و سرعت مضراب و پنجه باعث می شوند صداهای متفاوتی از این ساز شنیده شود. در عصر ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه، میرزا عبدالله فرزند آقا علی اکبر فراهانی از نخستین کسانی بود که سه تار را، مانند تار یکی از سازهای بنیادین موسیقی ایرانی دانست و خود او نیز علاوه بر تار، نوازنده چیره دست سه تار بود. اما از آنجا که در نخستین ضبط های موسیقی ایرانی هیچ اثری از سه تار نوازی میرزا عبدالله به ثبت نرسیده است، اطلاع دقیقی از شیوه نوازندگی سه تار او نداریم. پس از وی، شاگردش درویش خان شاخص ترین نوازنده سه تار زمان خود بود که از او نیز هیچ نمونه صوتی بر جای نمانده است. درویش خان علاوه بر تار، شاگردان ممتازی در نوازندگی سه تار داشت که می توان به نام های ابوالحسن صبا، ارسلان درگاهی، یوسف فروتن، سعید هرمزی و کلنل علی نقی وزیری اشاره کرد. وزیری با وجود آن که شاگرد مستقیم درویش خان بود ولی در نوازندگی سه تار دنباله رو استادش نشد و یک شیوه کاملاً شخصی در پیش گرفت. سنت سه تار نوازی بر اساس ردیف موسیقی ایران با تفاوت هایی در نحوه بیان، بعدها توسط احمد عبادی، داریوش صفوت، جلال ذوالفنون، محمدرضا لطفی و داریوش طلایی ادامه یافت.

شیوه نوازندگی این ساز پس از ورود به رادیو تغییر کرد. احمد عبادی فرزند کوچک میرزا عبدالله در سال 1327 توسط اسماعیل نوّاب صفا به رادیو دعوت شد و برای اوّلین بار در مرداد ماه سال 1327 صدای سه تارش از رادیو پخش گردید. پیش از آن شیوۀ قدما در نوازندگی سه تار بدین شکل بود که تمامی سیم ها با یکدیگر به صدا در می آمد ولی عبادی شیوه خلوت نوازی یا تک سیم نوازی را سرلوحه کار خویش قرار داد. عبادی گر چه فرزند میرزا عبدالله بود ولی مرگ زود هنگام پدر این فرصت را به او نداد تا از محضرش استفاده کند. بنابراین بعدها نوازندگی سه تار را از خواهران خود خصوصاً ملوک خانم که سه تار را به شیوۀ پدر می نواخت فرا گرفت. با این وجود، عبادی شیوه سه تار نوازی پدر را دنبال نکرد و خود در این فن، صاحب شیوه مخصوصی شد.

پس از فوت استاد صبا شیوه نوازندگی قدما چندان پیگیری نشد و سه تار نوازی عملاً به سلایق شخصی میل کرد. به عبارتی هر یک از نام آوران نوازندگی این ساز با استفاده از منابع مختلف و لحاظ سلیقه های شخصی به الگوهای متفاوتی از نوازندگی سه تار دست یافتند. این تفاوت ها به گونه ای است که یک شنونده کم آشنا هم با چند بار گوش دادن متوجه آن ها می شود. از شاگردان مستقیم ابوالحسن صبا می توان به دکتر داریوش صفوت، دکتر تفضلی و محمود تاجبخش اشاره کرد.

از دیگر نوازندگان مطرح سه تار می توان به نام های عطا جنگوک، داریوش پیرنیاکان، مسعود شعاری، بهداد بابایی، رامین جزایری و فرشاد توکلی اشاره کرد که برخی از ایشان تلفیقی از شیوه های گوناگون همراه با سلیقه های شخصی را در سه تار نوازی سنتی دنبال می کنند و برخی دیگر مانند رامین جزایری و فرشاد توکلی دنباله رو شیوه ابوالحسن صبا هستند.

سه تار سازی سبک، کم حجم و نسبتاً ارزان قیمت است و صدایی ملایم دارد. به همین دلیل علاقه مندانش بیشتر از دیگر سازهای ایرانی مانند تار، سنتور و کمانچه هستند. به غیر از اساتیدی که نام و نمونه کارشان در این مجموعه آمده است، نوازندگان زیادی هم اینک به نواختن و آموزش این ساز ظریف مشغول هستند، افرادی مانند حمید سکوتی، هادی آذرپیرا، مهرداد ترابی، بهنام وادانی، قشنگ کامکار، وصال عرب زاده، انوش جهانشاهی، امیر حسین پورجوادی، بهاره فیاضی، فرید خردمند، عرفان گنجه ای، علی بوستان، امین رامین، سروش قهرمانلو، مهدی رستمی، سیاوش کرمی، حافظ ناظری، تهمورس پورناظری، علیرضا مرتضوی، مژگان شجریان، آرشام قادری، وحید خسروی، بهراد توکلی، سپیده مشکی، کاوه گرایلی و ...

نمونه 1: یوسف فروتن 

نمونه 1: یوسف فروتن 

نمونه 4: ابوالحسن صبا 

نمونه 4: ابوالحسن صبا 

نمونه 6: ارسلان درگاهی 

نمونه 6: ارسلان درگاهی 

نمونه 8: مشیر معظم افشار 

نمونه 8: مشیر معظم افشار 

نمونه 10: احمد عبادی 

نمونه 10: احمد عبادی 

نمونه 12: جلال ذوالفنون 

نمونه 12: جلال ذوالفنون 

نمونه 15: حسین علیزاده 

نمونه 15: حسین علیزاده 

نمونه 17: داریوش طلایی 

نمونه 17: داریوش طلایی 

نمونه 19: مسعود شعاری 

نمونه 19: مسعود شعاری 

نمونه 21: بهداد بابایی 

نمونه 21: بهداد بابایی

سازهای هم خانواده

همچنان که خود سه تار برگرفته از تنبور عهد باستان است، در عصر حاضر نیز سازهای جدیدی با الگو برداری از سه تار بوجود آمده اند. از جمله می توان به سه تار پوستی، سه تار باس و سه تار شورانگیز اشاره کرد. گر چه این سازهای جدید تا کنون هیچ یک همانند خود سه تار فراگیر نشده اند. ولی به ضرورت، گاهی در کنسرت ها و آثار ضبط شده، صدای آنها را می توان شنید. نخستین تجربه، ساخت سه تار پوستی است که در اوایل قرن خورشیدی حاضر صورت گرفت. بیشتر نواخته های ارسلان درگاهی با این نوع سه تار ضبط شده است. از آن جا که در سه تار پوستی به جای صفحه چوبی، یک قطعه پوست نازک مورد استفاده قرار می گیرد، صدای ساز کمی به سمت صدای تار متمایل می شود. ولی در مجموع، تفاوت زیادی با صدای سه تار ندارد.

تجربه دیگر، ساخت سه تار شورانگیز است که برای اولین بار به پیشنهاد زنده یاد علی تجویدی و اجرای ابراهیم قنبری مهر ساخته شد. شورانگیز در واقع سه تاری است که صفحه آن علاوه بر چوب، از قطعه ای پوست هم بهره می برد و به همین دلیل طنین بیشتری دارد. صدای شورانگیز کمی بم تر از سه تار معمولی است.

سه تار شورانگیز معمولاً در دو اندازه کوچک و بزرگ ساخته می شود. انواع کوچک همانند سه تار معمولی چهار سیم دارند ولی اندازه های بزرگ تر دارای شش سیم هستند. یعنی دو سیم اول و دوم به صورت جفت بسته شده اند.

سه تاربم یا سه تارباس نیز در واقع سازی است که یک هنگام (octave) از سه تار معمولی بم تر صدا می دهد. این ابتکار نخستین بار از سوی مسعود شعاری به کار گرفته شد و اینک به طور محدود در برخی اجراها از آن استفاده می شود.

در چند سال اخیر ساز جدیدی به پیشنهاد حسین علیزاده و اجرای سیامک افشاری با الگوبرداری از سه تار و یک ساز دیگر ایرانی به نام بربط (عود) ساخته شد که از بسیاری جهات، شباهت زیادی به سه تار دارد. اول اینکه همانند سه تار با ناخن نواخته می شود و دوم، در بخش صداهای زیر صدایش شباهت زیادی به سه تار دارد. این ساز سلانه نام گرفته و همانند شورانگیز دارای شش سیم است. علاوه بر آن تعدادی سیم واخوان نیز بدون این که در اجرای ملودی نقشی داشته باشند، به بدنه ساز بسته شده اند و طنین صدای آن را افزایش می دهند.

نمونه 1: سه تار پوستی 

نمونه 1: سه تار پوستی 

نمونه 3: نمای روبرو از سه تار شورانگیز با چهار سیم 

نمونه 3: نمای روبرو از سه تار شورانگیز با چهار سیم 

نمونه 5: شورانگیز شش سیمه 

نمونه 5: شورانگیز شش سیمه 

نمونه 6: سه تارباس کاسه ای بزرگ تر از سه تار معمولی دارد 

نمونه 6: سه تارباس کاسه ای بزرگ تر از سه تار معمولی دارد 

نمونه 8: نمای روبرو از سلانه 

نمونه 8: نمای روبرو از سلانه 

نمونه 9: حسین علیزاده با سلانه 

نمونه 9: حسین علیزاده با سلانه

تجربه های نوین

سه تار سازی است که بیشتر در تکنوازی به کار می رود. پایین بودن حجم صدای آن، عملاً امکانی برای حضوری برابر در گروه های موسیقی را به این ساز نمی دهد، مگر اینکه با کمک دستگاه های تقویت کننده صدا بتوان به صدای آن حجمی داد. در عوض به راحتی می توان در محیط های کم صدا آن را به صدا درآورد، بی آن که نگران مزاحمت برای دیگران بود. به همین دلیل این ساز در مقایسه با دیگر سازهای ایرانی کمی خصوصی جلوه می کند. اما در دوره جدید با استفاده از ابزار و امکانات نوین، کاربردهای متفاوتی برای این ساز می توان جستجو کرد. نخستین کاربرد غیر تکنوازی این ساز، اجرای مجموعه برنامه هایی تحت عنوان همنوازی سه تار بود که توسط جلال ذوالفنون در اوایل دهه شصت خورشیدی تحقق یافت. در این شیوه، چند نوازنده سه تار به طور همزمان به اجرای موسیقی می پردازند و چون به جز تنبک یا دف، ساز دیگری همراه آنها نیست. در نتیجه یک جلوه صوتی متفاوتی ایجاد می شود. تکنوازی های جدید، جلوه های جدیدی از قابلیت این ساز را به نمایش گذاشته اند که در مقایسه با شیوه های نوازندگی سنتی، تفاوت قابل ملاحظه ای دارند. برای نمونه تکنوازی سه تار حسین علیزاده با عنوان "ترکمن" شکل نوینی از سه تارنوازی معاصر است که الزاماً در چارچوب موسیقی دستگاهی نمی گنجد. سه تار غالباً به عنوان ساز دوم نیز نواخته می شود. خیلی از نوازندگان، آهنگسازان و خوانندگان موسیقی ایرانی، برای خلوت خود از این ساز بهره می برند و گاه آن را در اجراهای رسمی شان نیز ارائه می دهند. معمولاً نوازندگان حرفه ای سه تار به نواختن ساز دیگری متمایل نیستند اما به گونه عجیبی سایر نوازندگان سازهای ایرانی، کم و بیش به سه تار روی آورده اند. حتی بیشتر خوانندگان آواز ایرانی برای خلوت خویش و همچنین همراهی آوازشان، به سه تار علاقه مندند. به نظر می رسد در این ساز یک کشش ویژه ای وجود دارد که غالب نوازندگان دیگر سازهای ایرانی، نمی توانند از آن چشم بپوشند. بیشتر نوازندگان تار معمولاً به دلایل فنی با سه تار آشنایی دارند. برخی نوازندگان دیگر سازهای ایرانی مانند حسن کسایی (نی)، علی تجویدی (نوازنده ویولون و آهنگساز)، پرویز مشکاتیان (نوازنده سنتور و آهنگساز)، کیهان کلهر (نوازنده کمانچه) و حمید متبسم (نوازنده تار و آهنگساز) نیز تجربه های سه تار نوازی در کارنامه خویش دارند که این تجربه ها گاه کاملاً در چارچوب سه تار نوازی سنتی می گنجند و گاه در فضاهای متفاوتی سیر می کنند. در چند دهه اخیر استفاده از سه تار در گروه نوازی سازهای ایرانی و حتی ارکسترهای بزرگ و کوچک از نوع سمفونیک متداول شده است. در چنین مواردی معمولاً با استفاده از دستگاه های تقویت صدا، فضای مناسبی برای خودنمایی سه تار بوجود می آورند. از دیگر استفاده های نوین این ساز می توان به برخی موسیقی های تلفیقی اشاره کرد که سه تار در کنار سازهایی مانند گیتار، ویولون، طبلای هندی و غیره به همنوازی می پردازد. در نوعی دیگر از سه تار نوازی نوین، تقریباً همان شیوه های سنتی نوازندگی کم و بیش لحاظ می شود ولی سرعت اجرای قطعات و برخی تکنیک ها مانند مضراب ریز به طرز کاملاً محسوسی از شیوه قدیمی بیشتر است. اجرای حرکت های سرعتی، مهم ترین ویژگی این شیوه نوازندگی است. تکنوازی های بهداد بابایی نمونه ای از این شیوه به شمار می رود.

نمونه 1: جلال ذوالفنون 

نمونه 1: جلال ذوالفنون 

نمونه 3: حسین علیزاده 

نمونه 3: حسین علیزاده 

نمونه 5: حمید متبسم 

نمونه 5: حمید متبسم 

نمونه 7: مسعود شعاری 

نمونه 7: مسعود شعاری 

نمونه 9: بهداد بابایی 

نمونه 9: بهداد بابایی
 
  

سه‌تار    نوشته شده توسط: پارسا -     ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام  سه‌تار از سازهای زهی و مضرابی موسیقی ایرانی است که آن را با ناخن انگشت اشاره‌ی دست راست می‌نوازند. این ساز، دارای ۴ سیم از جنس فولاد و برنج است که به موازات دسته، از کاسه تا پنج 0

سه‌تار نوشته شده توسط: پارسا - ارسال به ارسال به 100 درجه کلوب دات کام سه‌تار از سازهای زهی و مضرابی موسیقی ایرانی است که آن را با ناخن انگشت اشاره‌ی دست راست می‌نوازند. این ساز، دارای ۴ سیم از جنس فولاد و برنج است که به موازات دسته، از کاسه تا پنج

سه‌تار

   نوشته شده توسط: پارسا -    

 

 
 

سه‌تار از سازهای زهی و مضرابی موسیقی ایرانی است که آن را با ناخن انگشت اشاره‌ی دست راست می‌نوازند. این ساز، دارای ۴ سیم از جنس فولاد و برنج است که به موازات دسته، از کاسه تا پنجه کشیده شده‌اند. سه‌تار دارای ۲۶ پرده‌ی قابل حرکت از جنس روده‌ی حیوانات یا ابریشم است. صدای آن ظریف و تو دماغی و تا حدودی غمگین است و وسعت صوتی آن نزدیک به ۳ اکتاو است.

سه‌تار پیشتر هم‌خانواده با سازهایی چون دوتار و تنبور بوده است و امروزه به تار بسیار نزدیک‌تر است. در موسیقی دستگاهی ایران استفاده از سه‌تار بسیار رواج دارد؛ گرچه بیشتر برای تک‌نوازی مورد استفاده قرار می‌گیرد. این ساز برای هر دستگاه کوک ویژه‌ای دارد ولی فاصلهٔ چهارم یا پنجم پایین رونده معمولا بین سیم‌های اول و دوم ثابت است.

نوازندگان سه‌تار برای اجرای آن، در حالت نشسته روی زمین یا صندلی، کاسهٔ ساز را به صورت مورب و با زاویهٔ ۴۵ درجه روی ران راست قرار داده و با سر انگشتان دست چپ روی پرده‌ها (دستان‌ها)ی روی دستهٔ سه‌تار حرکت می‌کنند و با انگشت اشارهٔ دست راست خود به سیم‌ها ضربه می‌رنند. معمولا برای نوازندگی فقط انگشتان اشاره، میانی، حلقه و در بعضی موارد انگشت کوچک دست چپ استفاده می‌شوند اما در آثار استادان، استفاده از انگشت شست برای پرده‌گیری روی سیم بم نیز کاربرد دارد.

در حین نوازندگی سه‌تار، می‌توان با زخمه‌زدن نزدیک به خرک، صدا را کمی زبر و خشن کرد؛ و با انجام این کار نزدیک به گلوی ساز، صدایی نرم و ملایم و اصطلاحاً پخته‌تر تولید می‌شود.

آشنایی بیشتر با سه تار در ادامه مطلب ...

 

 

اجزا

ساز سه‌تار دارای دو قسمت کاسه و دسته است. در انتهای دسته پنجه قرار دارد که محل قرارگرفتن گوشی‌هاست.


  1. سرپنجه یا جعبه گوشی
  2. گوشی‌ها
  3. پرده قبل از شیطانک
  4. شیطانک
  5. پرده‌های اصلی (چهارلایی)
  6. پرده‌های فرعی (سه‌لایی)
  7. دسته
  8. کاسه
  9. صفحه
  10. خرک
  11. سیم‌گیر
  12. سیم‌ها
سیم‌ها

سه تار دارای چهار سیم به این شرح است:

سیم‌های سه‌تار
شمارهجنسرنگنامقطر
سیم یکمفولادسفید«حاد»۲۰-۲۲ میکرون
سیم دومبرنززرد«زیر»۲۲-۲۵ میکرون
سیم سومفولادسفید«مشتاق» یا «زنگ»۲۰-۲۲ میکرون
سیم چهارمبرنززرد«بم»۳۵-۴۰ میکرون
کاسه

کاسهٔ سه‌تار از نظر ساختاری مانند کاسهٔ عود یا تنبور بوده ولی کوچک‌تر از آنها و گلابی‌شکل است. درازای کاسه سه‌تار از ۲۶ تا۳۰ سانتی متر، پهنای آن به تناسب بین ۱۲ تا ۱۶ سانتی متر و ژرفایش نزدیک ۱۳ سانتی متر است و معمولاً از چوب توت یا گردو ساخته می‌شود. ساختار کاسه، هم می‌تواند یک تراش یک تکه از چوب باشد و هم از ترک‌های جداگانه و به هم چسبیده ساخته شده باشد.

صفحه

روی کاسهٔ سه‌تار با تخته‌ای نازک از چوب پوشیده شده است که به آن صفحه گفته می‌شود. صفحه دارای سوراخ‌هایی برای خروج صدا است و معمولا دست راست نوازنده روی آن قرار می‌گیرد اما در مواردی خاص برای افراد چپ دست، عکس این مورد صادق است.

دسته

درازای دسته ۴۰ تا ۴۸ سانتی متر و قسمتی که گوشی‌ها در آن تعبیه می‌شوند ۱۲ سانتی متر و پهنای دسته ۳ سانتی متر است. بعضی از سازندگان برای زیباتر شدن و همچنین برای افزایش عمر مفید ساز، از نوعی استخوان که معمولاً استخوان شتر است برای پوشاندن دسته استفاده می کنند.

خرک

خرک قطعه‌ایست متحرک که روی صفحه و به فاصلهٔ سه انگشت از انتهای کاسه قرار دارد. عرض خرک سه‌تار بین ۵ تا ۶ سانتی‌متر و ارتفاع آن کمتر از ۱ سانتی‌متر بوده و از جنس چوب ساخته می‌شود. سیم‌ها پس از عبور از شیارهای کم‌عمق روی خرک از طول دسته عبور کرده و توسط شیطانک به گوشی‌ها می‌رسند.

سیم‌گیر

سیم‌گیر در بخش پایانی کاسه ساز قرار دارد و برای نگهداری سیم‌ها استفاده می‌شود. در گذشته سیم‌گیر را بیشتر از جنس استخوان می‌ساختند، اما امروزه نوع چوبی آن معمول‌تر است.

شیطانک

شیطانک بین قسمت اصلی دسته و پنچهٔ ساز قرار می‌گیرد و جنس آن از استخوان و یا پلاستیک است. کاربرد شیطانک در هدایت و تقسیم‌بندی سیم‌ها در قسمت بالای دسته می‌باشد.

گوشی

سیم از یک طرف به سیم گیر در انتهای کاسه و از طرف دیگر به گوشی‌های کوک شونده در انتهای دسته ساز بسته می‌شوند. با چرخاندن گوشی‌ها می‌توان ساز را کوک کرد.

پرده

پرده ها نخ‌های باریکی از جنس رودهٔ حیوانات و یا ابریشم هستند که در عرض دستهٔ سه‌تار به صورت سه‌لایی و چهارلایی بسته می‌شوند و وظیفهٔ تقسیم‌بندی فواصل موسیقایی را برعهده دارند. تعداد پرده‌ها ۲۶ عدد است که که یکی از آن‌ها قبل از شیطانک بسته می‌شود و فاصلهٔ آن با شیطانک در صدای سه‌تار موثر است.


صدا

سه تار دارای صدایی مخملین و ظریف بوده از آنجایی که که با کنار ناخن انگشت سبابه دست راست نواخته می‌شود، صدای ساز ارتباط مستقیمی با اعصاب و روان نوازنده پیدا می‌کند و از این رو سه تار را اغلب همدم اوقات تنهایی خوانده‌اند.

اغلب شنوندگان، ساز سه تار را دارای لحن و نوای غمگینی احساس می‌کنند، اما نوازندگان معاصر موسیقی ایرانی در تلاش برای توسعه موسیقی مدرن و نوی ایران، آثار زیبایی آفریده‌اند که با حال و هوایی که تا دو دهه پیش از این ساز تصور می‌شد کاملاً متفاوت است. البته میبایست اشاره کرد که در سه تار نوازی مدرن تجربه استفاده از مضراب سیمی تجربه ای موفق بوده و با ایجاد صدایی شفاف و کریستالی کمک شایانی به گسترش امکانات این ساز عجیب نموده است . اجرای تک سیم هایی خاص و همچنین افزایش قدرت اجرای دینامیک‌های مختلف نیز از مزایای استفاده از مضراب سیمی در نوازندگی است.


بستر صوتی

بستر صوتی سه‌تار از بم ترین نت آن (دو سوم = C3) آغاز شده و در نت «لا»ی بالای خط حامل پایان می‌یابد.



کوک

هر چهار سیم سه‌تار می‌توانند توسط گوشی‌هایی که در انتهای دسته تعبیه شده کوک شوند.
نت پایهٔ کوک سه‌تار و تار معمولاً نت دو برای سیم یکم است و بقیه سیم‌ها بر اساس سیم اول کوک می‌شوند. نت ِ دوی مورد استفاده در سه‌تار، در پیانو سی وسط (Middle C) است. نت دو در موسیقی ایرانی معمولاً نیم پرده پایین‌تر از نت دو در موسیقی کلاسیک، و برابر با سی بِمُل در دیاپازون است. 

بعضی اوقات برای تمرین از پایه نت لا برای کوک سیم یکم استفاده می‌شود چرا که صدای ساز بم‌تر بوده و گوش نوازنده را آزار نمی‌دهد. دلیل دیگر برای استفاده از نت ِ لا شل‌تر بودن سیم‌هاست و در نتیجه آسیب کمتری به سیم رسیده و عمر مفید آن بالا می‌رود؛ در عین حال که انگشت‌گذاری و اجرای تکنیک‌هایی مانند مضراب ریز روی سیم شل آسان‌تر است.

معمولا برای هر دستگاه کوک خاصی در نظر گرفته می‌شود، اما بسته به دستگاه، احساس نوازنده و تم آهنگ مورد نظر می‌تواند متفاوت باشد. عوض شدن کوک ساز در هر دستگاه و آواز در موسیقی ایرانی منجر به عوض شدن حال و هوای آهنگ‌ها می‌شود اما می‌توان با استفاده از کوک ِ دستگاه‌ها و آوازهای مختلف، آهنگ‌های مربوط به دستگاه و یا آوازی دیگر را نواخت.

حالت‌های مختلف کوک

نامگذاری سیم‌ها برای کوک قراردادی است. به این معنی که لازم نیست کوک سیم همان نت دیاپازون باشد. برای مثال در حالتی که قرار باشد سیم اول روی نت دو کوک شود و سیم دوم روی نت سل، می‌توان هر دو را یک پرده پایین‌تر آورد و سیم اول را روی نت سی‌بمل و سیم دوم را روی نت فا کوک کرد. در موسیقی سنتی ایران می‌توان هر دستگاه را با کوک‌های مختلف اجرا کرد که در اینجا متداول‌ترین آنها معرفی می‌شود.

حالت‌های کلی کوک
حالت سیم و نوع صداسیم ۱سیم ۲سیم ۳سیم ۴
صدای ریز با سیم‌های سفت و کشیدهدوسلدودو
سیم‌ها دو نیم‌پرده بم‌تر کوک شوندسی‌بملفاسی‌بملسی‌بمل
سیم‌ها سه نیم‌پرده بم تر کوک شوندلامیلالا

به علت پایین‌تر بودن نت دو در موسیقی سنتی ایرانی نسبت به موسیقی کلاسیک به میزان یک پرده، کوک ِ «سی بمل، فا، سی بمل، سی بمل» همان کوک ِ «دو، سل، دو، دو» شناخته می‌شود. در واقع، نامگذاری این کوک (که در اینجا کوک ماهور است) به عنوان «دو، سل، دو، دو» برای راحتی کار نوازندگان و هنرجویان است تا نسبت فاصله بین نت مورد استفاده در سیم یکم تا سیم دوم را که ۵ نیم پرده است، درک کنند.

کوک شور

دستگاه شور مادر دستگاه‌های موسیقی ایران است و تمامی دستگاه‌ها و آوازها (به جز دستگاه چهارگاه) از شور مشتق می‌شوند.[نیازمند منبع]

کوک های متداول شور
 سیم ۱سیم ۲سیم ۳سیم ۴
شور سُلدوسلدوفا
شور ردوسلرر
شور دودوفادودو
شور لادوسللار

متعلقات شور

آوازهای ابوعطا، بیات ترک، افشاری، دشتی، بیات کرد و بیات اصفهان با اینکه از متعلقات دستگاه شور هستند، اما هر یک دارای کوک ِ جداگانه‌ای هستند. (امروزه آواز بیات اصفهان از متعلقات دستگاه همایون خوانده می‌شود که در قدیم متعلق به شور بوده و ربع پرده با شور تفاوت دارد.)

آواز ابوعطا
کوک های متداول شور
 سیم ۱سیم ۲سیم ۳سیم ۴توضیحات
ابوعطا دودوسلدوفامأخوذ از شور سل
ابوعطا سلدوسلررمأخوذ از شور ر
ابوعطا فادوفادودومأخوذ از شور دو
ابوعطا ردوسللارمأخوذ از شور لا
آواز بیات ترک

کوک سه‌تار در آواز بیات ترک به روایت احمد عبادی نوازنده سه‌تار به این گونه است:

نامسیم اولسیم دومسیم سومسیم چهارم
بیات‌ترک سی‌بملدوفاسی‌بملسی‌بمل
راست‌کوک سی‌بملدوسلسی‌بملفا
بیات‌ترک دودوسلدودو
بیات‌ترک می‌بملدوفامی‌بملمی‌بمل
بیات‌ترک فادوفادودو
آواز افشاری
سیم اولسیم دومسیم سومسیم چهارم
دوسلدودو
آواز دشتی
سیم اولسیم دومسیم سومسیم چهارم
دوسللار

کوک همایون

کوک مورد استفاده برای دستگاه همایون دقیقا مانند کوک ِ مورد استفاده در آواز ِ ابوعطاست. در نوازندگیآواز بیات اصفهان نیز از همین کوک برای سه‌تار استفاده می‌شود.

 سیم ۱سیم ۲سیم ۳سیم ۴
همایون می کرندوسلرر
همایون ر کرندوسلدودو
همایون لا کرندوسللا کرنر
همایون لا کرن ۲دوفاسلدو
همایون سل کرندوفاسل کرنمی بمل

کوک ماهور

کوک ِ سه‌تار در دستگاه ماهور به عنوان پایه شناخته می‌شود و در این کوک، سه‌تار دارای بیشترین وسعت صوتی خود است.

سیم‌های سه‌تار برای نوازندگی دستگاه ماهور به این صورت کوک می‌شوند:

 سیم ۱سیم ۲سیم ۳سیم ۴
ماهور ِ دودوسلدودو
...دوفادودو
...دوسلدوفا

کوک راست‌پنجگاه

 سیم ۱سیم ۲سیم ۳سیم ۴
راست‌پنجگاه فادوفادودو
راست‌پنجگاه دودوسلدودو
راست‌پنجگاه سلدوسلرر

نوازندگان سه‌تار

بدلیل محبوبیت این ساز،در حال حاضر نوازندگان زیادی به آن علاقه نشان داده اند و آن را با مهارت کامل و در حد استادی می نوازند.ذکر نام همه آنها در اینجا ممکن نیست و تنها جهت ذکر نمونه به نام برخی از نوازندگان برجسته پیشکسوت و معاصر اشاره می شود.

  • برخی از نوازندگان پیشین:

میرزا عبدالله، درویش خان، ابوالحسن صبا، احمد عبادی، نور علی برومند، یوسف فروتن، سعید هرمزی، عطا جنگوک، جلال ذوالفنون.

  • برخی از نوازندگان کنونی:

داریوش صفوت، محمدرضا لطفی، حسین علیزاده، داریوش پیرنیاکان، داریوش طلایی، کیوان ساکت، مسعود شعاری، حمید متبسم، کیهان کلهر، محمد فیروزی، آریا عظیمی نژاد، کیا طبسیان، امیرحسین پورجوادی، قشنگ کامکار، بهداد بابایی.

 

منبع : ویکی پدیا

 

برچسب ها: کلیک کنید ، سه تار ، نوازنده ، موسیقی ، موسیقی سنتی ، سنتی ، تار ، موسیقی ایرانی ، نوازندگان سه تار ، درباره سه تار ، ساز ، کاسه سه تار ، خرک ، دسته ، سیم گیر ، صدا ، بستر صوتی سه تار ، کوک ،همایون ، کوک همایون ، شور ، کوک شور ، ابوعطا ، بیات ، بیات ترک ، بیات اصفهان ، آواز دشتی ، آواز افشاری ، نحوه کوک سه تار ، ماهور ، محمدرضا لطفی ، ابوالحسن صبا ، نور علی برومند ، یوسف فروتن ، جلال ذوالفنون ، آریا عظیمی نژاد ، داریوش صفوت ، حسین علیزاده ، کامکار ، 

پیپا معروف به گیتار چینی میباشد دارای سابقه ای به بیش از دو هزار سال می باشد. برخی اوقات آنرا لوت چینی نیز نام میبرند که بسیاری از سازهای آسیا بالاخص سازهای جنوب آسیا از این ساز بوجود آمده است و شاید بتوان آنرا مادر سازهای زهی جنوب آسیا دانست. از جمله biwa 0

پیپا معروف به گیتار چینی میباشد دارای سابقه ای به بیش از دو هزار سال می باشد. برخی اوقات آنرا لوت چینی نیز نام میبرند که بسیاری از سازهای آسیا بالاخص سازهای جنوب آسیا از این ساز بوجود آمده است و شاید بتوان آنرا مادر سازهای زهی جنوب آسیا دانست. از جمله biwa

پیپا معروف به گیتار چینی میباشد دارای سابقه ای به بیش از دو هزار سال می باشد. برخی اوقات آنرا لوت چینی نیز نام میبرند که بسیاری از سازهای آسیا بالاخص سازهای جنوب آسیا از این ساز بوجود آمده است و شاید بتوان آنرا مادر سازهای زهی جنوب آسیا دانست. از جمله biwa یک ساز چینی و ساز محلی کشور ویتنام đàn tỳ bà و همچنین پیپای کره ای، اما برخلاف پیپای چینی همتای کره ای این ساز مدتهاست که دیگر نواخته نمیشود و باید آنرا درون موزه ها دید؛ سعی و تلاش در جهت احیای دوباره آن بی ثمره مانده است. 

اسم pípá از دو قسمت تشکیل میشود pí بمعنای فشار دادن انگشتان دست راست از طرف راست به چپ (بیش از یک انگشت میتواند در یک زمان چندین نت را بصدا در آورد) و قسمت دوم بعنی pá به معنای کشیدن انگشت شست دست راست از طرف چپ به راست. 
در دوران گذشته سیمهای این ساز بوسیله مضراب به صدا در می آمد اما به مرور زمان، انگشتان دست راست جایگزین مضراب در نواختن شدند.

در زمان تحول در ساخت ساز در چین و تغییرات در ساختار سازها که در قرن بیستم به اوج خود رسید این ساز نیز مصون از تغییر نماند. 
سیمهای ابریشمی جای خود را به سیمهای نایلونی با لفاف فلزی داد که از جنس ناخن نیز محکم تر بود برای همین از ناخنهایی مصنوعی در نواختن استفاده میشود.
@kelideesol
تصاویر و عکسهایی از این ساز در نقاشی ها و نقوش باقی مانده از هزاران سال قبل نشان میدهد که دو نوع پیپا وجود داشته است که اولین مدل از این ساز دارای دست ای راست و صفحه صدایی مدور که دو طرف آن با چرم پوشیده شده است و نوع دوم بصورت بسیار ابتدایی تر بوده و دارای چهار سیم بوده است که به مرور زمان و با تغییرات در ساختار به سازی با عنوان ruan تبدیل شده است. 

اما شاید جالب باشد که بدانید پیپای مدرن از یکی از سازهای ایرانی بوجود آمده است. 

در حقیقت از ساز بربط که در زمان سلسله پادشاهی Jin (265-420 A.D.)وارد چین شده بود. 

در دوره ای این ساز در محافل و جشن های حکومتی و محافل شادمانی پادشاهان بسیار مورد توجه قرار گرفت در زمانی که نوازندگان ایرانی در این کشور مراسم های مختلفی را برپا میساختند و به عنوان معلم موسیقی در این کشور فعالیت مینمودند.
ادمین:محمد حداد
@mohammadhaddadd

#سازشناسی
#پیپا
کانال کلید سل
@kelideesol

در آن زمان پیپا دارای سردسته ای کج و شامل 4 الی 5 سیم ابریشمی و 5 تا شش فرت میشد و بصورت افقی و با مضراب نواخته میشد. 

با گذشت زمان سر دسته کج جای خود را به سردسته صاف و مستقیم داد و تعداد فرتها به 14 الی 16 عدد افزایش پیدا کرد و حتی در قرن بیستم این تعداد به 17 - 24 - 25 و حتی 30 عدد هم رسید که میتوان فواصل پرده - نیم پرده و ربع پرده را نیز اجرا نماید. 

این ساز در حال حاضر نیز مورد توجه قرار گفته است و حتی در ارکسترهای چین بکار برده میشود. 

پی پا دارای صدایی نازک - زیبا و شفاف است که جلوه خاصی از موسیقی مشرق زمین را بیان میکند.
اما از میان نوازندگان مختلف معاصر از دو نفر باید نام برد که نقش بسیار مهمی در اشاعه این ساز توسط مهارت خود در نوازندگی را داشتند اسن دو نفر Li Tingsong و Sun Yude هستند.